Pedagog w Zespole Szkół w Kalinówce Kościelnej -

- mgr Alina Kochańska

Artykuły:

Być rodzicem - jak uchronić się przed błędami?

Podstawowe zadania pedagoga:

~ ocena sytuacji wychowawczej w szkole ze szczególnym uwzględnieniem problemów wychowawczych,

~ czuwanie nad prawidłową realizacją obowiązku szkolnego przez uczniów,

~ prowadzenie poradnictwa dla rodziców,

~ poznawanie warunków życia i nauki uczniów, z uczniami sprawiającymi trudności wychowawcze,

~ rozmowy z uczniami mającymi problemy rodzinne, bądź trudności w kontaktach z rówieśnikami,

~ organizowanie zajęć edukacyjno-wychowawczych dla uczniów w zakresie profilaktyki i wychowania,

~ prowadzenie zajęć korekcyjno-kompensacyjnych dla uczniów,

~ kierowanie uczniów na badania PPP lub innych poradni specjalistycznych,

~ organizowanie opieki i pomocy materialnej-stypendia szkolne, dożywianie, wypoczynek,

Instytucje i placówki współpracujące ze szkołą:

~ Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Mońkach

~ Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Knyszynie i w Mońkach

~ Sąd Rejonowy-wydział Rodzinny i Nieletnich, Kuratorzy Sądowi w Białymstoku

~ Komenda Policji w Mońkach

~ Pielęgniarka szkolna

~ Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

~ Powiatowy Urząd Pracy w Mońkach

WSPÓŁPRACA SZKOŁY Z RODZICAMI

W momencie rozpoczęcia edukacji szkolnej na dziecko oddziałują dwa podstawowe środowiska wychowawcze: rodzina i szkoła. Jedno środowisko nie zastąpi drugiego. Niezmiernie istotne są więc jednolite zasady postępowania wszystkich dorosłych w stosunku do dziecka. We wzajemnych kontaktach ważne jest, aby rodzice i nauczyciele byli sprzymierzeńcami. Tylko razem można stworzyć właściwy klimat wychowawczy. Dobra współpraca nauczycieli z rodzicami jest warunkiem sukcesu dzieci.

Obecnie od rodziców wymaga się pełnienia roli przewodników dziecka w coraz bardziej komplikującej się rzeczywistości. Ponieważ nie sprawdzają się już wzorce wychowania wyniesione z domu rodzinnego, rodzice czują się zagubieni. W tym bardzo trudnym, a często przerastającym możliwości wielu rodziców zadaniu, wspierać ich może nauczyciel – wychowawca.

Wielu rodziców oczekuje od nauczyciela – jako profesjonalisty – gotowych, uniwersalnych i skutecznych w każdej sytuacji recept. Nauczyciel nie jest zawsze w stanie sprostać tym oczekiwaniom. Pełni on funkcję wspomagającą w tym złożonym procesie jakim jest wychowywanie dzieci. Jako wychowawca ma możliwość towarzyszenia dzieciom i obserwowania w różnych sytuacjach szkolnych. Pierwszy może dostrzec niepokojące zachowania i zainicjować wspólnie z rodzicami szukanie przyczyn oraz sposobu postępowania. Nauczyciel nie jest w stanie zaopatrzyć rodziców w gotowy zestaw reguł umożliwiających mądre wychowanie, ale może zwrócić ich uwagę na pewne zagadnienia, może pomóc rodzicom w wypracowaniu ich własnych rozwiązań, nauczyć ich, jak radzić w sytuacjach, kiedy dziecko przysparza różnych problemów wychowawczych.

Współpraca nauczycieli i rodziców ma charakter szczególny, ponieważ obejmuje, przynajmniej we wstępnej fazie, osoby zupełnie sobie obce. Tymczasem wspólne działanie wymaga pokonania odczuwalnej obcości i nieufności wobec siebie oraz nawiązania bliższych więzi. Ogromną rolę w pokonywaniu barier i nawiązywania dobrych relacji między nauczycielem a rodzicami odgrywa posiadanie i wykorzystywanie przez nauczyciela umiejętności z zakresu komunikacji interpersonalnej, określanych jako zdolność do współżycia i współdziałaniu z ludźmi, efektywnego porozumiewania się, pomagania i konstruktywnego wpływania na innych.

Zasadniczą formą interakcji pomiędzy nauczycielem a rodzicami jest komunikacja werbalna, polegająca na porozumiewaniu się za pomocą słów. Istotne cechy komunikacji werbalnej sprowadzają się przede wszystkim do zwięzłego i precyzyjnego formułowania myśli przez nauczyciela. Jego wypowiedzi powinny być oszczędne w słowa, prezentowane językiem zrozumiałym i właściwie interpretowanym przez wszystkich rodziców. Pamiętajmy, żeby rozmawiać spokojnie, grzecznie, nie podnosząc głosu, nawet jeśli przekazujemy złe informacje o uczniu, wówczas mamy prawo oczekiwać tego samego od rodziców. Jednak ogromne znaczenie dla zrozumienia przekazywanych treści i kryjących się za nimi intencji ma komunikacja niewerbalna, której wyrazem są gesty, reakcje mimiczne, wymowa spojrzeń, przyjęta postawa ciała.

We współpracy z rodzicami nauczyciel powinien zadbać o to, aby komunikacja między nimi była dwustronna. Wychowawca występuje w roli inspiratora i organizatora, ale warunkiem rzetelnej współpracy jest stworzenie wraz z rodzicami wspólnego frontu – „my przeciwko zaistniałemu problemowi” a nie „wy przeciwko mnie”. Tylko taka strategia sprzyja wypracowaniu wspólnych rozwiązań.

Aby komunikacja pomiędzy nauczycielem a rodzicami była rzeczywiście skuteczna, nauczyciel musi posiadać umiejętność łączenia kilku elementów w jedną całość, mianowicie uważnego słuchania, rozumienia emocji rodziców, tworzenia klimatu dialogu, opanowania języka negocjacji. Każde nienaturalne zachowanie, sztuczny język, nadmiar słów czy używanie słów niezrozumiałych zmniejszają efektywność komunikowania się nauczyciela z rodzicami.

Umiejętności komunikacyjne nauczyciela mają ogromny wpływ na stworzenie przyjaznego klimatu, umożliwiają łączność w grupie, co przyczynia się do powstania wspólnoty wśród rodziców, utożsamiania się z grupą oraz wspólnego zaangażowania w sprawie całej klasy. Pomagają w nawiązaniu dialogu z rodzicami i osiągnięciu porozumienia.

Aktywne włączenie rodziców do współpracy ze szkołą jest bardzo ważnym elementem w procesie przemian, jakie dokonują się w systemie oświaty. Obie strony mogą stać się sojusznikami we wspólnej sprawie. Rodzice powinni czuć się współodpowiedzialni za rozwój ich dzieci. Coraz więcej rodziców rozumie, jak ważną rzeczą jest wyposażenie dziecka w odpowiednie wykształcenie, wiedzę i umiejętności. Ci rodzice są zainteresowani tym, co się dzieje w szkole.

Aby szkoła, jako placówka oferująca usługę oświatową funkcjonowała należycie, klienci, czyli rodzice i dzieci muszą być zadowoleni z jej usług. Wspólnym celem zarówno nauczycieli jak i rodziców jest szeroko pojęte dobro dziecka – dbałość o jego prawidłowy i harmonijny rozwój. Rodzice przekonani o dobrej woli ze strony szkoły sami będą dążyć do współpracy. Wiele zależy od nastawienia nauczycieli do rodziców i odwrotnie. Współpraca szkoły z rodzicami jest nieodzowna. O tym my, nauczyciele musimy być przekonani, gdyż za współpracę odpowiedzialność ponoszą obie strony, ponieważ są partnerami w realizowaniu zadań związanych z nauczaniem i wychowaniem dziecka.

Współpraca rodziny i szkoły jest często sprawą trudną i delikatną ze względu na czynniki różniące środowisko rodzinne ( wiek, wykształcenie rodziców, pochodzenie społeczne, miejsce zamieszkania, ogólny poziom życia kulturalnego, warunki materialne np.). Starając się uwzględnić wszystkie te czynniki przy podejmowaniu różnych form współpracy z rodziną, należy przede wszystkim dokonać rozpoznania, z jakim konkretnym środowiskiem rodzinnym mamy do czynienia oraz podjąć działania, w wyniku których rodzice otrzymają elementarną wiedzę o rozwoju oraz wychowaniu dzieci i młodzieży.

Każdy nauczyciel – wychowawca zobowiązany jest dostarczać rodzicom swoich uczniów wiadomości o zjawiskach zachodzących w rodzinie i w szkole, a także uzupełniać ich wiedzę o wychowaniu i rozwoju dzieci. Wiedzę tę przekazuje się w ramach pedagogizacji rodziców w szkole. Nauczyciel poprzez swoje wykłady powinien uczulać rodziców, aby zdobytą wiedzę o wychowaniu stosowali w praktyce, a także zachęcić ich do samokształcenia np.: poprzez czytanie książek lub artykułów zaproponowanych przez wychowawcę.

Jakie tematy należy wybierać na spotkania z rodzicami? Na pewno muszą to być tematy omawiające rozwój psychofizyczny dziecka w różnym wieku, jego potrzeby, zainteresowania, problemy. Niekiedy sam proces dydaktyczno – wychowawczy w szkole podsuwa nam pewne pomysły i propozycje wymagające omówienia. Najważniejsze, aby tematy były aktualne i przydatne rodzicom.

W każdej szkole pedagogizacja rodziców powinna być prowadzona systematycznie. Szkoły nie powinny ograniczać się do organizowania spotkań tylko z okazji wywiadówek, na których są omawiane przeważnie przykre dla rodziców sprawy ( złe oceny dziecka, złe zachowanie ). Takie postępowanie budzi niechęć rodziców do szkoły i nauczycieli. Dlatego też na spotkaniach częściej mówmy rodzicom o dobrych stronach dziecka, o tym, co mu dobrze wychodzi, w czym jest mocny, dopiero później poruszajmy bardziej przykre sprawy.

Bardzo dobre rezultaty przynoszą zajęcia warsztatowe z udziałem rodziców, ponieważ najlepszą metodą do zrozumienia drugiego człowieka ( w tym wypadku dziecka ) jest osobiste doświadczenie i przeżywanie. Postawienie rodziców w trudnej sytuacji pozwala im wczuć się w sytuację własnego dziecka, pobyć w jego „skórze”, doświadczyć emocji, które ono przeżywa w różnych, czasem trudnych sytuacjach. Jednym z ważniejszych warunków sukcesu w prowadzeniu warsztatów jest odpowiednia atmosfera, która sprawia, że uczestnicy czują się ważni i kompetentni jako rodzice. Zadowolenie rodziców i ich dzieci jest najlepszą miarą jakości pracy wychowawczej i pedagogicznej nauczyciela. Współpraca powinna więc być drogą do osobistych sukcesów zarówno dzieci jak i nauczyciela.

Ważną formą współpracy nauczyciela z rodzicami i dziećmi są zajęcia otwarte z udziałem rodziców. Rodzice maja wówczas możliwość bezpośrednio zaobserwować, jak czuje się ich dziecko w grupie klasowej, jakie relacje panują w klasie pomiędzy uczniami oraz pomiędzy uczniami a nauczycielem.

Obserwacja zajęć pozwala rodzicom i nauczycielowi na wymianą informacji i doświadczeń oraz udzielaniu pomocy i wsparcia w pokonywaniu trudności w nauce ich dzieci.

We współpracy z rodzicami ważne są również indywidualne spotkania w ramach dyżuru nauczyciela. Niezmiernie ważne jest, aby takie indywidualne rozmowy z rodzicami poszczególnych uczniów odbywały się w wydzielanym pomieszczeniu w godzinach dogodnych dla rodziców. Konieczne jest eliminowanie pośpiechu, aby nie sprawiać wrażenia, że rodzic przeszkadza nauczycielowi w pracy. Rodzice muszą też mieć pewność, że treść rozmów zostanie zachowana w tajemnicy.

Konieczne są także spotkania ogólnoklasowe ze wszystkimi rodzicami uczniów tzw. wywiadówki. W czasie takiego spotkania nauczyciel ma możliwość rzeczowo i krótko poinformować o aktualnościach klasowych i szkolnych, poprosić rodziców o pomoc w realizacji różnych przedsięwzięć np.: wycieczka, biwak itp. Dobrze jest wspólnie z rodzicami wypracowywać sposoby rozwiązywania określonych problemów wychowawczych w klasie. Warto pamiętać o takiej psychologicznej prawidłowości: osobisty udział i zaangażowanie w procesy podejmowania decyzji sprzyjają przestrzeganiu ustaleń i autentycznemu zaangażowaniu w realizację przyjętych zadań. W zależności od potrzeb można stosować dyskusję, rozmowę, „burzę mózgów”, ankiety itp.

Możemy również zastosować inne formy kontaktu z rodzicami:

· kontakt telefoniczny ( szczególnie w czasie choroby dziecka ),

· dostarczanie rodzicom szczegółowej oceny opisowej np.: w formie listu do rodziców zawierającego informacje o postępach i trudnościach dziecka, ale także propozycje konkretnych działań zaradczych, przedstawione w przystępny dla rodziców sposób,

· spotkania w ramach „dni otwartych” szkoły, w czasie których można organizować wystawy i aukcje prac uczniowskich,

· wiadomości na specjalnie wydzielonych tablicach informacyjnych dla rodziców o udziale w różnego rodzaju zawodach, konkursach (najlepiej opatrzone zdjęciami),

· wycieczki i wyjścia poza szkołę współorganizowane przez rodziców,

· wspólne działania przy organizacji klasowych i szkolnych uroczystości np.: bal choinkowy, Dzień Matki itp.

Rodzice nie zawsze mają wiedzę i świadomość swoich praw. Często postrzegają szkołę jako instytucję działającą w sposób autorytarny. W takiej sytuacji rolą nauczycieli jest przekonywanie rodziców, że szkoła zmienia swoje oblicze, a oni sami mogą mieć istotny wpływ na kształt tej nowej szkoły.

Zdarzają się też rodzice, którzy po prostu powierzają swoje dzieci szkole na określona ilość godzin dziennie, traktując ją jak „przechowalnię”. Nauczycielowi nie pozostaje wtedy nic innego, jak stopniowe przejmowanie inicjatywy w wychowaniu dziecka.

Z reguły najgorzej układa się współpraca z rodzicami dzieci, które maja trudności w nauce lub rodzicami, u których występują problemy alkoholowe. Tymczasem właśnie z nimi współpraca jest najbardziej pożądana. Czasem rodzice uczniów z trudnościami w nauce i zachowaniu przychodzą do szkoły tylko na wyraźne zaproszenie lub wręcz żądanie nauczyciela. Własną bierność usprawiedliwiają brakiem czasu, zapewne nie chcą:

· wysłuchiwać skarg na zachowanie i brak postępów w nauce dziecka, bo to obniża ich samopoczucie ;

· przychodząc do szkoły „wcielają się” mimowolnie w rolę ucznia, a wiadomo, że nikt nie lubi być karcony ;

· generalizują swoje sądy o nauczycielach, być może na podstawie własnych szkolnych doświadczeń i nieprofesjonalnych zachowań nauczycieli wobec ich dziecka ;

· nie maja poczucia, że są rzeczywiście pożądani w szkole ;

Z kolei nauczyciele niejednokrotnie:

· postrzegają rodziców jako zagrażającą im grupę ;

· często czują się niedoceniani przez rodziców ;

· sądzą, że rodzice nie mają do nich zaufania i nie wierzą w ich dobre intencje ;

· nie wierzą w możliwość rzeczywistego wpływania na zachowanie rodziców wobec ich dziecka, szczególnie, gdy rodzina jest patologiczna ;

· nie mają umiejętności pracy z dorosłymi i nie czują się pod tym względem kompetentni;

Podsumowując powyższe rozważania można stwierdzić, iż by współpraca szkoły i rodziców układała się dobrze, konieczne jest:

· przekonanie obu stron o konieczności takiej współpracy,

· systematyczna wymiana informacji o dziecku, jego postępach i trudnościach oraz wspólne wypracowanie sposobów rozwiązywania problemów,

· codzienne wspieranie się w różnych sytuacjach tzw. „wspólny front”,

· traktowanie rodziców jako partnerów,

· zaangażowanie nauczycieli i rodziców w stworzenie przyjaznej atmosfery w klasie, w społeczności szkolnej, grupie rówieśniczej,

· odpowiedni sposób komunikacji pomiędzy nauczycielami i rodzicami.

Szkoła ma obowiązek realizować program wychowawczy zgodny z wartościami uznawanymi i akceptowanymi w rodzinach swoich uczniów. Musi jednak uprzednio poznać te wartości. Prawidłowo rozpoznane potrzeby, możliwości i sytuacja dzieci oraz oczekiwania rodziców mogą stać się podstawową wskazówką dla nauczyciela, jak organizować pracę z uczniami. Także i rodzice powinni znać i rozumieć program nauczania – ich pomoc w nauce szkolnej ( np..: przy odrabianiu pracy domowej, realizacji projektów edukacyjnych ) często jest wskazana lub wręcz konieczna.

Opracowała: mgr Alina Kochańska